Povos indígenas e acesso à saúde o caso do povo Truká

dc.contributor.advisor1BELTRÃO, Jane Felipe
dc.contributor.advisor1Latteshttp://lattes.cnpq.br/6647582671406048
dc.contributor.advisor1ORCIDhttps://orcid.org/0000-0003-2113-043X
dc.contributor.memberDOMINGUES, William César Lopes
dc.contributor.memberFERNANDES, Rosani de Fatima
dc.contributor.memberMACHADO, Almires Martins
dc.contributor.member1Latteshttp://lattes.cnpq.br/2659413817134945
dc.contributor.member1Latteshttp://lattes.cnpq.br/6733847226682442
dc.contributor.member1Latteshttp://lattes.cnpq.br/7157067003023784
dc.creatorTruká, Yssô
dc.creator.Latteshttp://lattes.cnpq.br/0548696745684992
dc.creator.ORCIDhttps://orcid.org/0009-0005-5591-3469
dc.date.accessioned2026-05-04T17:39:13Z
dc.date.available2026-05-04T17:39:13Z
dc.date.issued2023-06-22
dc.description.abstractDeal with the access of indigenous peoples to the health services of the Unified Health System (SUS), via the Indigenous Health Care subsystem, a component of the SUS, established under the Law no. 9,836/99, of September 23, 1999, is the purpose of the thesis. Based on the Truká People, we gather the experience and theoretical arguments to demonstrate that the subsystem will never be able to replace the diverse indigenous knowledge and, even less, the health systems of the original peoples. The action system for traditional health must be used interculturally with the SUS Indigenous Health Care subsystem, which will be at the back of care to guarantee access to public health facilities at medium and high complexity levels, considering, respecting and ensuring respect for the most diverse forms of internal organizations of the peoples with a view to promoting the intermedicality that must take place respecting the cultural beliefs and therapeutic practices articulated to the interests and customs of each indigenous people, adapting the practices of public establishments to guarantee forms of reception with a view to equity without prejudice to the other norms established in the Constitution. In the thesis, it’s considered the knowledge and experience of the Truká people who live in the Truká Tapera indigenous land, in what is now the municipality of Orocó, in Pernambuco, in the former settlement of the Mission of Santa Maria.
dc.description.indigenaMewonhé bó doklí bó dsehoá ninhóá aíá natéáaiby kâgrí bó bohoho woibó aiby kâgrí (SUS-BWK) woré i-bohoho-ty aiby mandí ai Kâgrí Ninhó, banunurú bó (BWK-SUS) niokrí-té doho naê bó honé buyho sumarã-mysã. Witamedí-mysã, witamedí, bihé-mysã samarã mysã, sumarã mysã, aiby wachaní-tó ande witamedí aiby kayakú-sumarã-mysã aiby bihé-tototó sumarã-mysã-totó ande sumarã-mysã-tó ande sumarã-mysã eró andelí i-widsedse bó saidzá. Doighidi bó dseho Tuká ku-banunuruá ai netso ande i-mewonhéá wã-netso amui kede dó i-bohoho-ty pereté saerae-di narubae i-morinéá netsowonhé ninhoá ande, pí manhê, iá bohohoá aiby kâgrí bó dsehoá kodoróá. I-bohoho aiby kluto amui ai kâgrí idade i-ehê-ba naté-té aiby keité enunhe-kainhé dehó i-bohoho-ty aiby mandi ai kâgri ninhó bó (BWK-SUS), i-vdjé pidê-di mo wobohó bó pliwidokié amui paretohy i-doklí aíá undé-nusíá kudohóá aiby kâgrí mo weréá aiby tohodi ande echi rakikí. Taruru-inghí, anaklé-inghí ande tô-inghí anaklé aiá maehae morinéá keitéá aiby huloboéá radamuiá bó dsehoá deho kua semymé warandizí dó i-ehê nó bedí anaklé-inghí aiá itunhyá kainheá ande unéá dzunasíá marobá-té aíá nudíá ande kainhé aiby kribae dseho ninho, wereté-inghí aiá unéá bó undé-nusíá kudohóá amui paretohy keité aiby pliwidokié dehó kuaá aí kuná wã-kié katsewí bó morinéá honéá ukamuiédeá-té aiby keité bohoho-honé. Mo saidzá taruru-nó i-subatekiéá ande ai netso bó dseho Tuká dó derá mo radá ninhó Tuká Tapera mo doighy, ukisí-radá aiby Orocó mó Pernambuco mo renghé natiá bó mynhedá bó Kâgri Maria.
dc.description.resumoTratar do acesso dos povos indígenas aos serviços de saúde do Sistema Único de Saúde (SUS), via o subsistema de Atenção à Saúde Indígena, componente do SUS, instituindo por força da Lei nº. 9.836/99, de 23 de setembro de 1999, é o objetivo da Dissertação. A partir do Povo Truká reunimos a vivência e os argumentos teóricos para demonstrar que o subsistema jamais poderá substituir os diversos saberes indígenas e, menos ainda, os sistemas de saúde dos povos originários. O sistema de ação para a saúde tradicional deve ser usado de maneira intercultural com o subsistema de Atenção à Saúde Indígena do SUS, o qual ficará na retaguarda do atendimento para garantir o acesso aos estabelecimentos públicos de saúde nos níveis de média e alta complexidade, considerando, respeitando e fazendo respeitar as mais diversas formas de organizações internas dos povos com vista promover a intermedicalidade que deve se dar respeitando as crenças culturais e práticas terapêuticas articuladas aos interesses e costumes de cada povo indígena, adequando as práticas dos estabelecimentos públicos para garantir formas de acolhimento com vistas à equidade sem prejuízo das demais normas estabelecidas de forma constitucional. Na Dissertação, considera-se os conhecimentos e a vivência do povo Truká que reside na terra indígena Truká Tapera, no hoje, município de Orocó, em Pernambuco no antigo aldeamento da Missão de Santa Maria.
dc.identifier.citationTRUKÁ, Yssô. Povos indígenas e acesso à saúde o caso do povo Truká. Orientadora: Jane Felipe Beltrão. 2023. 55 f. Dissertação (Mestrado em Direito) - Instituto de Ciências Jurídicas, Universidade Federal do Pará, Belém, 2023. Disponível em: https://repositorio.ufpa.br/handle/2011/18173. Acesso em:.
dc.identifier.urihttps://repositorio.ufpa.br/handle/2011/18173
dc.languageporpt_BR
dc.publisherUniversidade Federal do Parápt_BR
dc.publisher.countryBrasilpt_BR
dc.publisher.departmentInstituto de Ciências Jurídicaspt_BR
dc.publisher.initialsUFPApt_BR
dc.publisher.programPrograma de Pós-Graduação em Direitopt_BR
dc.rightsAcesso Abertopt_BR
dc.rightsAttribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Internationalen
dc.rights.urihttp://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
dc.source.uriDisponível na internet via SAGITTApt_BR
dc.subjectPovo Truká
dc.subjectSistema tradicional de ação para saúde Truká
dc.subjectCaminhos e descaminhos do SASI-SUS
dc.subjectSUS
dc.subjectTruká people
dc.subjectTruká traditional action system for health
dc.subjectPaths and detours of SASI-SUS
dc.subjectDseho Tuká
dc.subjectBohoho idadé bó kluto amui kâgri Tuká
dc.subjectWowoá ande wowoá-dy bó SASI-SUS
dc.subject.areadeconcentracaoDIREITOS HUMANOSpt_BR
dc.subject.cnpqCNPQ::CIENCIAS SOCIAIS APLICADAS::DIREITOpt_BR
dc.subject.linhadepesquisaESTUDOS CRÍTICOS DO DIREITO
dc.titlePovos indígenas e acesso à saúde o caso do povo Truká
dc.typeDissertaçãopt_BR

Arquivo(s)

Pacote Original

Agora exibindo 1 - 1 de 1
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
Dissertacao_PovosIndigenasAcesso.pdf
Tamanho:
646.84 KB
Formato:
Adobe Portable Document Format

Licença do Pacote

Agora exibindo 1 - 1 de 1
Nenhuma Miniatura disponível
Nome:
license.txt
Tamanho:
1.85 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descrição: